Tradycyjne sito drewniane

Tradycyjne sito drewniane – budowa i zastosowanie

Sito (w zależności od gęstości siatki oraz przeznaczenia nazywane też przetakiem lub rzeszotem) to jedno z najstarszych i najbardziej uniwersalnych narzędzi używanych w dawnych gospodarstwach domowych i wiejskich. Pełniło kluczową rolę zarówno w kuchni podczas przygotowywania ciasta na chleb, jak i przy magazynowaniu oraz przetwórstwie zbiorów rolniczych.

Anatomia dawnego sita

Konstrukcja sita opierała się na prostej, lecz wymagającej sporych umiejętności rzemieślniczych technice gięcia drewna:

• Łuba (Obrzeże): Okrągła, cienka taśma wykonana z giętego na gorąco drewna (najczęściej sosnowego, świerkowego lub litych pasów leszczyny/dębu), połączona i zszyta lub zbita drewnianymi kołkami/ćwiekami.
• Siatka (Dno): W zależności od okresu i przeznaczenia, dno robiono z plecionego włosia końskiego, cienkich żył, rzemieni, plecionych drutów metalowych lub włókien roślinnych. Sita o bardzo gęstym oczku służyły do mąki, natomiast te o większych oczkach (przetaki) – do czyszczenia ziaren zbóż z zanieczyszczeń.

Do czego używano sita?

W codziennym życiu wiejskim sito miało wszechstronne zastosowanie:

• W kuchni i piekarni: Przesiewanie mąki przed wypiekiem chleba było obowiązkowym etapem – pozwalało nie tylko rozbić grudki i usunąć ewentualne zanieczyszczenia, ale przede wszystkim spulchnić i napowietrzyć mąkę, co gwarantowało wyrastanie ciasta drożdżowego i zakwasowego.
• W spichlerzu: Większe sita (przetaki) wykorzystywano do ręcznego oddzielania ziaren zbóż od drobnych kamyków, nasion chwastów czy plew przed mieleniem w żarnach lub w młynie.

Tradycyjne rzemiosło – sitarstwo

Wytwarzaniem sit zajmowali się wyspecjalizowani rzemieślnicy – sitarze. W Polsce szczególnym ośrodkiem sitarstwa był Biłgoraj i jego okolice, skąd sitarze wyruszali z gotowymi wyrobami na targi w całej Europie. Dziś drewniane sita to cenny symbol dawnego wiejskiego życia, chętnie wykorzystywany jako rekwizyt w muzeach etnograficznych oraz element dekoracyjny w aranżacjach rustykalnych.